Kaip visa tai apskaičiuojama
Nė vienas šio tinklalapio skaičius nėra spėjimas iš akies. Visi jie gaunami iš paskelbto modelio, ir čia parašyta, iš kokio – su tuo, ką jis žino, ir ko nežino.
Saulės geometrija
Saulės padėtis skaičiuojama standartinėmis deklinacijos ir valandinio kampo lygtimis: pagal platumą, ilgumą ir metų dieną – saulės aukštis kiekvieną akimirką. Iš to gaunami saulėtekis, saulėlydis, civilinė prieblanda ir dienos ilgumas. Tai astronomija, o ne statistika: nuo oro tai nepriklauso.
Giedro dangaus UV indeksas
UV vertinamas pagal Madronich (2007) modelį, pataisytą pagal sezoninį ozoną remiantis van Heuklon. Ozonas svarbus todėl, kad būtent jis sugeria UVB spinduliuotę, kai saulė žemai — o būtent šis režimas lemia, ar būna žiema be vitamino D. Miestų ir mėnesių puslapiai naudoja šį modelį esant giedram dangui: debesys šias vertes gali tik sumažinti. Jūsų dienos skydelyje kitaip — ten UV indeksas imamas iš tikros Open-Meteo prognozės, kurioje debesuotumas jau įskaičiuotas.
Vitamino D sintezė
Iš UV apskaičiuojama minimali eriteminė dozė pagal Fitzpatrick fototipą, pakoreguota pagal amžių ir atidengtos odos plotą. Rezultatas – minutės, reikalingos tikslinei dozei. Tai populiacijos įvertis, o ne diagnozė.
Du slenksčiai
Sintezei reikia bent 3 UV indekso. Kaip aukštai turi pakilti saulė, kad jis būtų pasiektas, nėra pastovus dydis: tai priklauso nuo ozono virš jūsų, kuris kinta su platuma ir sezonu. Svetainė apskaičiuoja šį aukštį kiekvienai vietai ir kiekvienai dienai — nuo maždaug 29° ten, kur ozono sluoksnis ploniausias, iki maždaug 42° ten, kur jis storiausias. Anksčiau buvo naudojama fiksuota riba, ir būtent šis supaprastinimas sukėlė liepą ištaisytą klaidą.
Ko šis modelis nežino
Jis nežino, ar tuo metu, kai žiūrite, danguje yra debesų. Jis neatsižvelgia nei į pastatų ar kalnų šešėlį, nei į atspindį nuo sniego ar vandens, kuris gali pastebimai padidinti ekspoziciją. Odą jis laiko plokščiu, į dangų atsuktu paviršiumi. Ir jis aprašo vidutinį kiekvieno fototipo žmogų, o ne jus: vaistai, nėštumas, senyvas amžius ir kelios ligos keičia sintezę. Jis nepakeičia nei kraujo tyrimo, nei sveikatos priežiūros specialisto patarimo.
Modelio pataisymai
Modelis, kuris niekada nesikeitė, yra modelis, kurio niekas netikrino. Štai jo pataisymai.
2026 m. liepos 9 d.
Ankstesnis UV vertinimas, saulei esant žemai, viršydavo tikrovę 3–4 kartus, nes ignoravo ozoną. Pasekmė buvo rimta ir paskelbta: tinklalapis teigė, kad Bostone, Niujorke, Madride, Čikagoje ir Toronte vitaminas D sintetinamas dvylika mėnesių per metus, o tai prieštarauja Webb, Kline ir Holick (1988). Jis pakeistas Madronich modeliu su van Heuklon ozonu, ir 51 miestas iš 73 nustojo būti nurodomas kaip „ištisus metus“.
Šaltiniai
- MacLaughlin JA, Anderson RR, Holick MF (1982) — Spectral character of sunlight modulates photosynthesis of previtamin D3 and its photoisomers in human skin. Science 216(4549):1001-1003
- Young AR et al. (2021) — A revised action spectrum for vitamin D synthesis by suberythemal UV. PNAS 118(40):e2015867118
- Holick MF (2013) — Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health. Dermato-Endocrinology 5(1):51-108
- Webb AR, Kline L, Holick MF (1988) — Influence of season and latitude on the cutaneous synthesis of vitamin D3. J Clin Endocrinol Metab 67(2):373-378
- Engelsen O (2010) — The Relationship between Ultraviolet Radiation Exposure and Vitamin D Status. Nutrients 2(5):482-495
- Tuchinda C, Srivannaboon S, Lim HW (2006) — Photoprotection by window glass, automobile glass, and sunglasses. J Am Acad Dermatol 54(5):845-854
- Almutawa F et al. (2013) — Current status of photoprotection by window glass, automobile glass, window films, and sunglasses. Photodermatol Photoimmunol Photomed 29(2):65-72
- WHO/WMO/UNEP/ICNIRP (2002) — Global Solar UV Index: A Practical Guide. World Health Organization
- Calbó J, Pagès D, González J-A (2005) — Empirical studies of cloud effects on UV radiation: A review. Reviews of Geophysics 43:RG2002
- Mims FM III, Frederick JE (1994) — Cumulus clouds and UV-B. Nature 371:291
- Matsuoka LY, Ide L, Wortsman J, MacLaughlin JA, Holick MF (1987) — Sunscreens suppress cutaneous vitamin D3 synthesis. JCEM 64(6):1165-1168
- Matsuoka LY, Wortsman J, Hanifan N, Holick MF (1988) — Chronic sunscreen use decreases circulating concentrations of 25-OH-D. Arch Dermatol 124(12):1802-1804
- Gálvez ÓD et al. (2015) — Human Hair as a Natural Sun Protection Agent: A Quantitative Study. Photochem Photobiol 91(4):966-970
- Huang X, Protheroe MD, Al-Jumaily AM, Paul SP, Chalmers AN (2020) — Effect of hair removal on solar UV transmission into skin and implications for melanoma skin cancer development. J Opt Soc Am A 37(5):807-812
- Neville JJ et al. (2021) — Physical Determinants of Vitamin D Photosynthesis: A Review. JBMR Plus 5(1):e10460
- Schindl A et al. (2022) — Bunsen-Roscoe reciprocity: Is it still valid? Indian J Ophthalmol
- Liu D, Fernandez BO, Hamilton A, Lang NN, Gallagher JMC, Newby DE, Feelisch M, Weller RB (2014) — UVA Irradiation of Human Skin Vasodilates Arterial Vasculature and Lowers Blood Pressure Independently of Nitric Oxide Synthase. J Invest Dermatol 134(7):1839-1846
- Holick MF (1995) — Environmental factors that influence the cutaneous production of vitamin D. Am J Clin Nutr 61(3 Suppl):638S-645S
- Holick MF (2007) — Vitamin D Deficiency. NEJM 357:266-281
- Holick MF, MacLaughlin JA, Doppelt SH (1981) — Regulation of Cutaneous Previtamin D3 Photosynthesis in Man. Science 211(4482):590-593
- Institute of Medicine (2011) — Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. National Academies Press
- Haddad JG, Matsuoka LY, Hollis BW, Hu YZ, Wortsman J (1993) — Human plasma transport of vitamin D after its endogenous synthesis. J Clin Invest 91(6):2552-2555
- Tripkovic L et al. (2012) — Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr 95(6):1357-1364
- Heaney RP, Recker RR, Grote J, Horst RL, Armas LAG (2011) — Vitamin D3 Is More Potent Than Vitamin D2 in Humans. JCEM 96(3):E447-E452
- Holick MF et al. (2011) — Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. JCEM 96(7):1911-1930
- Geleijnse JM et al. (2004) — Dietary intake of menaquinone is associated with a reduced risk of coronary heart disease: the Rotterdam Study. J Nutr 134(11):3100-3105
- Knapen MH et al. (2013) — Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int 24(9):2499-2507
- van Ballegooijen AJ et al. (2017) — The Synergistic Interplay between Vitamins D and K for Bone and Cardiovascular Health: A Narrative Review. Int J Endocrinol 2017:7454376
- Uwitonze AM, Razzaque MS (2018) — Role of Magnesium in Vitamin D Activation and Function. J Am Osteopath Assoc 118(3):181-189
- Rosanoff A, Weaver CM, Rude RK (2012) — Suboptimal magnesium status in the United States: are the health consequences underestimated? Nutr Rev 70(3):153-164
- NIH Office of Dietary Supplements — Magnesium: Health Professional Fact Sheet
- Mulligan GB, Licata A (2010) — Taking vitamin D with the largest meal improves absorption and results in higher serum levels of 25-hydroxyvitamin D. J Bone Miner Res 25(4):928-930
- Dawson-Hughes B et al. (2015) — Dietary Fat Increases Vitamin D-3 Absorption. J Acad Nutr Diet 115(2):225-230
- Lu Z et al. (2007) — An evaluation of the vitamin D3 content in fish: Is the vitamin D content adequate to satisfy the dietary requirement for vitamin D? J Steroid Biochem Mol Biol 103(3-5):642-644
- Cardwell G et al. (2018) — A Review of Mushrooms as a Potential Source of Dietary Vitamin D. Nutrients 10(10):1498
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin D: Health Professional Fact Sheet
- Abboud M (2022) — Vitamin D Supplementation and Sleep: A Systematic Review and Meta-Analysis of Intervention Studies. Nutrients 14(5):1076
- Lindqvist PG et al. (2016) — Avoidance of sun exposure as a risk factor for major causes of death: a competing risk analysis of the Melanoma in Southern Sweden cohort. J Intern Med 280(4):375-387
- Weller RB (2016) — Sunlight Has Cardiovascular Benefits Independently of Vitamin D. Blood Purif 41(1-3):130-134
- Berson DM, Dunn FA, Takao M (2002) — Phototransduction by retinal ganglion cells that set the circadian clock. Science 295(5557):1070-1073
- Hattar S, Liao HW, Takao M, Berson DM, Yau KW (2002) — Melanopsin-containing retinal ganglion cells: architecture, projections, and intrinsic photosensitivity. Science 295(5557):1065-1070
- Wright KP Jr et al. (2013) — Entrainment of the human circadian clock to the natural light-dark cycle. Curr Biol 23(16):1554-1558
- Karu TI (2010) — Multiple roles of cytochrome c oxidase in mammalian cells under action of red and IR-A radiation. IUBMB Life 62(8):607-610
- Hamblin MR (2017) — Mechanisms and Mitochondrial Redox Signaling in Photobiomodulation. Photochem Photobiol 94(2):199-212
- de Freitas LF, Hamblin MR (2016) — Proposed Mechanisms of Photobiomodulation or Low-Level Light Therapy. IEEE J Sel Top Quantum Electron 22(3):7000417
- Hart PH, Gorman S, Finlay-Jones JJ (2011) — Modulation of the immune system by UV radiation: more than just the effects of vitamin D? Nat Rev Immunol 11(9):584-596
- Munger KL et al. (2006) — Serum 25-hydroxyvitamin D levels and risk of multiple sclerosis. JAMA 296(23):2832-2838
- Lambert GW, Reid C, Kaye DM, Jennings GL, Esler MD (2002) — Effect of sunlight and season on serotonin turnover in the brain. Lancet 360(9348):1840-1842
- Golden RN et al. (2005) — The efficacy of light therapy in the treatment of mood disorders: a review and meta-analysis. Am J Psychiatry 162(4):656-662
- Wu PC, Tsai CL, Wu HL, Yang YH, Kuo HK (2013) — Outdoor activity during class recess reduces myopia onset and progression in school children. Ophthalmology 120(5):1080-1085
- NOAA Global Monitoring Laboratory — Solar Calculator
Peržiūra
Šio tinklalapio medicininis turinys dar nėra peržiūrėtas sveikatos priežiūros specialisto. Kai bus, čia atsiras jo vardas ir profesinės registracijos numeris.